Ορθοπαιδικός ή ορθοπεδικός; Αθλητίατρος ή αθλίατρος; Ποιο ειναι το σωστό;

Η σωστή λέξη είναι ορθοπαιδικός και όχι ορθοπεδικός, αν και στη σύγχρονη καθομιλουμένη χρησιμοποιούνται και οι δύο μορφές, με την «ορθοπεδικός» να εμφανίζεται αρκετά συχνά σε καθημερινές συζητήσεις, κυρίως λόγω παρανόησης ή απλοποίησης της λέξης. Ωστόσο, αν θέλουμε να είμαστε γλωσσικά ακριβείς και σύμφωνοι με την ετυμολογία, τότε το ορθό είναι ορθοπαιδικός.

Ετυμολογία της λέξης «ορθοπαιδικός»

Η λέξη ορθοπαιδικός προέρχεται από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις:

• ὀρθός = ευθύς, ίσιος

• παῖς (παιδός) = παιδί

Ο όρος δημιουργήθηκε αρχικά στη Γαλλία τον 18ο αιώνα ως orthopédie από τον Γάλλο γιατρό Nicolas Andry, και κυριολεκτικά σήμαινε «η τέχνη της ευθυγράμμισης των παιδιών» ή αλλιώς, της διόρθωσης των παραμορφώσεων του σώματος των παιδιών. Η λέξη orthopédie χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την ιατρική ειδικότητα που ασχολείται με την πρόληψη και θεραπεία των ανωμαλιών του μυοσκελετικού συστήματος.

Κατά την ελληνική μεταφορά του όρου, χρησιμοποιήθηκε το παι- (από το παῖς), διατηρώντας την ετυμολογική σύνδεση με τα παιδιά.

Γιατί πολλοί λένε «ορθοπεδικός» αντί «ορθοπαιδικός»;

Η σύγχυση μεταξύ των δύο λέξεων οφείλεται σε διάφορους παράγοντες:

1. Φωνητική παρανόηση: Στον προφορικό λόγο, το «παι» μπορεί να ακούγεται σαν «πε» σε ορισμένες διαλέκτους ή απλά λόγω γλωσσικής απλοποίησης.

2. Εσφαλμένη αναλογία: Επειδή ο ορθοπαιδικός δεν ασχολείται αποκλειστικά με παιδιά αλλά και με ενήλικες, κάποιοι θεωρούν ότι το «παι» είναι ακατάλληλο και το αντικαθιστούν με «πε» που δεν έχει πραγματική σημασία αλλά ακούγεται «πιο ιατρικό».

3. Ανάλογοι σχηματισμοί λέξεων: Όπως π.χ. οφθαλμίατρος, δερματολόγος, νευρολόγος, δηλαδή λέξεις που σχετίζονται με μέρη του σώματος ή ειδικότητες χωρίς να υπάρχει σύνθεση με τη λέξη παιδί, αυτό κάνει κάποιους να πιστεύουν ότι το «παι» είναι λάθος.

Ωστόσο, όπως συμβαίνει και με πολλές λέξεις της ελληνικής που έχουν ξεκάθαρη ιστορική και ετυμολογική ρίζα, η απομάκρυνση από την αρχική μορφή συχνά προκαλεί τέτοιου είδους αλλοιώσεις.

Τι λένε τα λεξικά;

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών):

ορθοπαιδικός, -ή, -ό [< αρχ. ὀρθός + παῖς]
Ειδικός γιατρός που ασχολείται με τη διάγνωση και θεραπεία των παθήσεων και κακώσεων των οστών, μυών, αρθρώσεων.

Μείζον Ελληνικό Λεξικό (ΜΕΛ):

ορθοπαιδικός: ιατρική ειδικότητα που έχει αντικείμενο τη θεραπεία ανωμαλιών στο μυοσκελετικό σύστημα.

Στα λεξικά δεν αναγνωρίζεται ως σωστή ή αποδεκτή η μορφή ορθοπεδικός. Μπορεί όμως να αναφέρεται ως λαϊκή ή λανθασμένη χρήση.

Τι ακριβώς κάνει ένας ορθοπαιδικός;

Ο ορθοπαιδικός είναι ιατρός που εξειδικεύεται:

• Στη διάγνωση και θεραπεία παθήσεων του μυοσκελετικού συστήματος (οστά, αρθρώσεις, τένοντες, σύνδεσμοι, μύες).

• Στην αντιμετώπιση τραυματισμών όπως κατάγματα, διαστρέμματα, εκφυλιστικές αλλοιώσεις (π.χ. αρθρίτιδα), σκολίωση, κήλες μεσοσπονδύλιων δίσκων, κ.ά.

• Σε επεμβάσεις όπως η αρθροπλαστική ισχίου ή γόνατος, και άλλες διορθωτικές ή αποκαταστατικές χειρουργικές επεμβάσεις.

Η ειδικότητα δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα παιδιά, αλλά η ονομασία διατηρήθηκε από την ιστορική της προέλευση.

Πώς μπορούμε να θυμόμαστε τη σωστή μορφή;

Ένας εύκολος τρόπος να θυμάται κανείς τη σωστή λέξη είναι να αναλογιστεί την ετυμολογία της:

• Ορθός + παῖς → ορθοπαιδικός

• Αντίστοιχα με το παιδαγωγός, παιδοψυχολόγος, κ.ά.

Όλες αυτές οι λέξεις που περιέχουν τη ρίζα «παι-» σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με παιδιά, ή πιο γενικά με τη διαμόρφωση του ανθρώπου από μικρή ηλικία.

Στην πράξη: Πρέπει να διορθώνουμε κάποιον που λέει «ορθοπεδικός»;

Αυτό εξαρτάται από το πλαίσιο:

• Αν πρόκειται για τυπική ή επιστημονική χρήση (π.χ. σε ιατρικά άρθρα, πανεπιστημιακά συγγράμματα, επίσημα έγγραφα), τότε οπωσδήποτε πρέπει να χρησιμοποιείται η λέξη “ορθοπαιδικός”.

• Αν είναι καθημερινή προφορική ομιλία, πολλοί θα πουν «ορθοπεδικός» από συνήθεια ή άγνοια, χωρίς αυτό να επηρεάζει σοβαρά την κατανόηση.

 

Η σωστή λέξη είναι αθλητίατρος και όχι αθλίατρος. Ας δούμε όμως γιατί αυτό είναι το σωστό και ποιοι είναι οι γλωσσικοί, ετυμολογικοί και μορφολογικοί λόγοι που το στηρίζουν.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η λέξη αθλητίατρος είναι σύνθετη και προέρχεται από τις λέξεις:

• αθλητής (ή “άθλημα”) — από το ρήμα ἀθλέω, που σημαίνει “αγωνίζομαι”

• -ιατρος — από το αρχαιοελληνικό ἰατρός, που σημαίνει “γιατρός”, “θεραπευτής”

Άρα, αθλητίατρος = γιατρός του αθλητή / γιατρός που ασχολείται με την ιατρική των αθλητών.

Η μορφή αθλίατρος θα σήμαινε, ετυμολογικά, κάτι σαν:

• άθλιος + ιατρός (πράγμα που δεν έχει καμία λογική σημασία) ή

• αποσπασματική σύνθεση χωρίς σαφή ρίζα — γεγονός που την καθιστά εσφαλμένη και ανύπαρκτη.

ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

Η λέξη αθλητίατρος δηλώνει με σαφήνεια την ιδιότητα του γιατρού που έχει εξειδίκευση σε θέματα που αφορούν τον αθλητισμό, όπως:

• μυοσκελετικές κακώσεις

• αποκατάσταση τραυματισμών

• εργοφυσιολογία

• πρόληψη υπερκόπωσης

• στήριξη σε προπονητικά προγράμματα

• συμβουλές για διατροφή, ενδυνάμωση, αποθεραπεία κ.ά.

Αντίθετα, η λέξη αθλίατρος δεν αποδίδει κάποιο συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο. Αν έπρεπε να ερμηνευτεί κατά γράμμα, θα παρέπεμπε είτε σε γιατρό που θεραπεύει… “άθλιους” (!), είτε θα παρέμενε ακατανόητη.

ΕΠΙΣΗΜΗ ΧΡΗΣΗ & ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

Αν ανατρέξουμε σε λεξικά, επιστημονικά συγγράμματα και ιστότοπους ιατρικού περιεχομένου, θα δούμε πως:

• Η λέξη αθλητίατρος είναι αυτή που χρησιμοποιείται καθολικά.

• Η ειδικότητα ονομάζεται αθλητιατρική.

• Στις πανεπιστημιακές σπουδές, ο τίτλος είναι “Αθλητιατρική” ή “Sports Medicine”, ποτέ “Αθλιατρική”.

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Μερικές φορές η σύγχυση προκύπτει λόγω φωνητικής αλλοίωσης. Στον προφορικό λόγο, μπορεί το “η” και το “ι” να συγχωνεύονται (ιδιαίτερα σε διαλέκτους), και έτσι να ακούγεται “αθλίατρος” αντί για “αθλητίατρος”.

Όμως στον γραπτό λόγο, πρέπει να τηρείται η μορφολογική και ετυμολογική ακεραιότητα της λέξης.

 

Ωστόσο, καλό είναι να προάγουμε τη σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας, ιδιαίτερα όταν η ορθή μορφή είναι και η ιστορικά και επιστημονικά τεκμηριωμένη.